Welke apparaten vallen onder NEN 3140 en moeten worden gekeurd?

Van een laptop en koffiezetapparaat op kantoor tot een boormachine, kabelhaspel of machine in de werkplaats: elektrische arbeidsmiddelen vind je binnen vrijwel iedere organisatie. En waar met elektriciteit wordt gewerkt, is veiligheid belangrijk. NEN 3140 speelt daarbij een belangrijke rol.

Maar welke apparaten vallen eigenlijk onder NEN 3140? Moet je ook kantoorapparatuur keuren? Hoe zit het met vaste machines? En hoe bepaal je hoe vaak een elektrisch arbeidsmiddel moet worden gecontroleerd?

In dit artikel zetten we het voor je op een rij.

NEN 3140 is de Nederlandse norm voor het veilig werken met en beheren van elektrische laagspanningsinstallaties en elektrische arbeidsmiddelen. De norm is gebaseerd op de Europese norm EN 50110-1 en geeft een praktische invulling aan verplichtingen uit de Arbowet rondom elektrische veiligheid.

NEN 3140 draait om elektrische veiligheid op de werkvloer. De norm beschrijft hoe je elektrische apparatuur en installaties veilig gebruikt, beheert en controleert. Ook gaat de norm in op veilig werken aan of rondom elektrische installaties. Daarbij is aandacht voor inspecties en keuringen van elektrische arbeidsmiddelen én voor de verdeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden binnen de organisatie.

Het doel is duidelijk: elektrische ongevallen voorkomen. Denk aan elektrische schokken, brand of kortsluiting als gevolg van beschadigde of defecte apparatuur.

NEN 3140 heeft betrekking op vrijwel alle elektrische arbeidsmiddelen die in een werkomgeving worden gebruikt. Het gaat dus zeker niet alleen om elektrisch gereedschap in een werkplaats of op een bouwplaats. Ook elektrische apparatuur op kantoor, in de kantine en in een productieomgeving kan hieronder vallen.

Denk bijvoorbeeld aan de volgende arbeidsmiddelen:

Welke controles en metingen nodig zijn, is dus niet voor ieder arbeidsmiddel hetzelfde. Dat hangt onder meer af van het type arbeidsmiddel, de uitvoering en de omstandigheden waarin je het gebruikt.

Elektrische arbeidsmiddelen die binnen een werkomgeving worden gebruikt, moeten veilig zijn en periodiek worden gecontroleerd.

Dat betekent niet automatisch dat ieder apparaat op dezelfde manier en even vaak moet worden geïnspecteerd. Bij bepaalde apparatuur kan de keuringsbehoefte anders worden beoordeeld. Denk aan:

Een uitzondering kun je niet zomaar aannemen. Het daadwerkelijke risico en de manier waarop het arbeidsmiddel wordt gebruikt, blijven bepalend. Voor medische elektrische apparatuur geldt bijvoorbeeld de aanvullende norm NEN-EN-IEC 62353.

Elektrische apparatuur kan worden ingedeeld in verschillende veiligheidsklassen. Die klasse bepaalt mede welke controles en metingen tijdens een keuring relevant zijn.

De veiligheidsklasse helpt dus bepalen welke testen tijdens de keuring nodig zijn.

Voor elektrische arbeidsmiddelen bestaat niet één keuringsfrequentie die altijd geldt. Hoe vaak een inspectie nodig is, bepaal je op basis van het risico.

Daarbij kijk je onder andere naar:

De periode tussen twee keuringen kan daardoor variëren van enkele maanden bij intensief gebruik en zware omstandigheden tot meerdere jaren bij apparatuur met een lager risicoprofiel. Met een risico-inventarisatie kun je een passend keuringsschema voor jouw organisatie bepalen.

Om vast te stellen of een elektrisch arbeidsmiddel veilig kan worden gebruikt, wordt het geïnspecteerd. Zo’n NEN 3140-keuring bestaat uit verschillende onderdelen.

Je begint met wat je kunt zien. Het arbeidsmiddel wordt gecontroleerd op zichtbare beschadigingen en gebreken, zoals:

Een goede visuele inspectie is belangrijk, omdat veel gebreken al tijdens deze controle zichtbaar worden.

Vervolgens kunnen, afhankelijk van het arbeidsmiddel, verschillende elektrische metingen nodig zijn. Bijvoorbeeld:

Welke metingen worden uitgevoerd, hangt onder andere af van de uitvoering en veiligheidsklasse van het arbeidsmiddel.

Ook de werking van het arbeidsmiddel en de aanwezige veiligheidsvoorzieningen kan worden gecontroleerd. Bij machines kun je bijvoorbeeld denken aan noodstopvoorzieningen en beschermingen.

Na de inspectie worden de resultaten beoordeeld en vastgelegd. In de keuringsregistratie kan bijvoorbeeld staan:

Goedgekeurde apparatuur kan vervolgens een keuringssticker krijgen met daarop de keuringsdatum en de volgende controledatum.

Blijkt uit de inspectie dat een elektrisch arbeidsmiddel niet veilig is? Dan moet het uit gebruik worden genomen.

Vervolgens kan het arbeidsmiddel worden gerepareerd en opnieuw worden gekeurd, worden vervangen of worden afgevoerd wanneer reparatie niet mogelijk of niet rendabel is. Belangrijk is dat afgekeurde apparatuur duidelijk als onveilig wordt gemarkeerd. Het arbeidsmiddel mag pas weer worden gebruikt wanneer het probleem is opgelost.

Tijdens keuringen kunnen allerlei gebreken worden ontdekt. Veelvoorkomende voorbeelden zijn:

Slijtage, intensief gebruik, transport en verkeerd gebruik kunnen hierbij een rol spelen. Elektrische veiligheid is daarom niet alleen iets voor het moment van de keuring. Medewerkers kunnen zelf ook bijdragen door zichtbare beschadigingen en defecten direct te melden.

De werkgever is verantwoordelijk voor een veilige werkomgeving en veilige arbeidsmiddelen. Daar hoort onder andere bij dat:

Bij vaste installaties kan daarnaast de eigenaar of beheerder van een gebouw een verantwoordelijkheid hebben. Werk je vanuit een gehuurd pand? Dan is het belangrijk om duidelijke afspraken te maken over wie verantwoordelijk is voor welke installaties en keuringen.

Een NEN 3140-keuring wordt uitgevoerd door iemand met voldoende kennis en vaardigheden om de veiligheid van elektrische arbeidsmiddelen te kunnen beoordelen.

Binnen NEN 3140 worden verschillende rollen onderscheiden. Denk aan de Vakbekwaam Persoon (VP), Voldoende Onderricht Persoon (VOP) en de Keurmeester Elektrische Arbeidsmiddelen.

Welke kennis en bevoegdheden nodig zijn, hangt af van de werkzaamheden en de complexiteit van de apparatuur. De werkgever wijst personen aan voor specifieke taken en legt daarbij de verantwoordelijkheden en bevoegdheden vast.

Een goed keuringssysteem begint met overzicht. Want als je niet weet welke elektrische arbeidsmiddelen je hebt, kun je ze ook niet structureel beheren.

Maak eerst een inventarisatie. Leg vast welke elektrische arbeidsmiddelen binnen de organisatie aanwezig zijn, waar ze worden gebruikt en wat de keuringshistorie is.

Kijk daarna naar de omstandigheden waarin ieder arbeidsmiddel wordt gebruikt. Hoe intensief wordt het gebruikt? Waar wordt het gebruikt? En hoe groot is de kans op beschadiging?

Een apparaat dat dagelijks op een bouwplaats wordt gebruikt, heeft nu eenmaal een ander risicoprofiel dan een printer die permanent op dezelfde plek in een kantoor staat.

Bepaal vervolgens op basis van de risico’s wanneer de volgende inspectie nodig is. Leg deze momenten vast in een duidelijk keuringsschema.

Met een centraal register houd je overzicht. Daarin kun je bijvoorbeeld registreren:

Dit kan handmatig of met een digitaal systeem.

Schaf je nieuwe elektrische arbeidsmiddelen aan? Neem deze dan ook op in het keuringssysteem.

Zorg dat medewerkers weten wat ze moeten doen als ze beschadigde of defecte apparatuur zien. Want elektrische veiligheid stopt niet zodra de periodieke keuring is afgerond.

Niet of niet tijdig controleren kan grote gevolgen hebben. Defecte elektrische apparatuur kan elektrische schokken, kortsluiting, brand en letsel veroorzaken.

Vindt er een ongeval plaats? Dan kan bovendien worden onderzocht of de werkgever voldoende maatregelen heeft getroffen om medewerkers veilig te laten werken.

Defecte apparatuur kan daarnaast leiden tot onverwachte uitval, reparatiekosten en productieverlies. Ook kan het niet naleven van verplichtingen rondom veilige arbeidsmiddelen leiden tot boetes of andere maatregelen.

Door elektrische arbeidsmiddelen regelmatig te controleren, kun je gebreken op tijd signaleren en apparatuur veilig blijven gebruiken.

Je kunt er als organisatie voor kiezen om medewerkers zelf te trainen in het keuren van elektrische arbeidsmiddelen.

Tijdens een NEN 3140-training voor Keurmeester Elektrische Arbeidsmiddelen komen onder andere de volgende onderwerpen aan bod:

De training combineert theorie en praktijk. Zo leren deelnemers niet alleen waar ze op moeten letten, maar ook hoe ze verschillende elektrische arbeidsmiddelen daadwerkelijk inspecteren en keuren.

Heb je vragen over de NEN 3140? Neem dan geheel vrijblijvend contact met ons op. Wij helpen je graag verder!